Kort antwoord
Wat is diabetes precies?
Diabetes is een aandoening waarbij het lichaam niet goed omgaat met glucose — de suiker die vrijkomt uit koolhydraten. Normaal maakt de pancreas het hormoon insuline aan, dat glucose vanuit het bloed de cellen binnenloodst als brandstof. Bij type 1 diabetes maakt de pancreas nauwelijks nog insuline. Bij type 2 — verreweg de meest voorkomende vorm — reageren de cellen steeds minder goed op insuline, wat we insulineresistentie noemen. Een langdurig hoge bloedsuiker kan op termijn bloedvaten en zenuwen beschadigen. Het goede nieuws: bij type 2 kunnen leefstijlveranderingen het risico aanzienlijk verkleinen — en een stabiele bloedsuiker begint bij je dagelijkse voedingskeuzes.
In dit artikel:
- Waar de naam "diabetes mellitus" vandaan komt
- De ontdekking van insuline — en wat het veranderde
- Hoe insuline werkt bij type 1 én type 2
- Wie meer kans heeft op type 2 diabetes
- Waarom een chronisch hoge bloedsuiker gevaarlijk is
- Vijf praktische stappen om je risico te beïnvloeden
Misschien is het je al eens gevallen: je houdt rekening met wat je eet, je let op je suikerinname — en toch vraag je je af of je bloedsuiker eigenlijk wel in orde is.
Diabetes is inmiddels zo ingeburgerd in de gezondheidsgesprekken dat iedereen er wel iets over denkt te weten. Maar de echte vraag — wat is het nu precies, en hoe werkt het in je lichaam — blijft vaak onbeantwoord.
In dit artikel leggen we het uit. Niet met ingewikkeld vakjargon, maar op een manier die je daadwerkelijk helpt begrijpen wat er in jouw lichaam speelt.
Diabetes lijkt misschien een typische welvaartsziekte van onze tijd. Maar niets is minder waar.
Lang voordat we glucosemeters, bloedonderzoek of zelfs maar een goed begrip van onze stofwisseling hadden, beschreven artsen al mensen die opvallend veel dorst hadden, voortdurend moesten plassen en toch steeds verder verzwakten.
De oude Egyptenaren beschreven rond 1500 voor Christus al een aandoening waarbij mensen uitzonderlijk veel urine produceerden. Later viel artsen nog iets merkwaardigs op: de urine van sommige patiënten was zoet.
En ja… daar werd in die tijd soms letterlijk van geproefd.
Niet bepaald een diagnostische methode die we vandaag nog zouden aanbevelen. 😉
Maar ze zaten wel iets op het spoor.
Waarom heet het eigenlijk diabetes mellitus?
Het woord diabetes is afgeleid van een Grieks woord dat ongeveer "doorstromen" of "sifon" betekent. Het verwees naar het vele drinken en plassen dat artsen bij patiënten zagen.
Het woord mellitus betekent dan weer zoiets als honingzoet.
Samen beschrijft de naam dus twee symptomen die eeuwen geleden al werden herkend: veel plassen en suiker in de urine.
Wat artsen toen nog niet konden zien, was wat er zich ondertussen in het bloed afspeelde.
Daarvoor moeten we enkele eeuwen vooruit.
De ontdekking die diabetes voorgoed veranderde
Aan het einde van de negentiende eeuw ontdekten onderzoekers dat de pancreas of alvleesklier een cruciale rol speelde bij diabetes.
In 1889 zagen onderzoekers Oskar Minkowski en Joseph von Mering dat honden bij wie de pancreas was verwijderd ernstige diabetes ontwikkelden.
Er moest dus iets in die pancreas zitten wat belangrijk was voor het regelen van de bloedsuiker.
De echte doorbraak kwam in 1921.
De Canadese arts Frederick Banting en student Charles Best experimenteerden met extracten van de pancreas. Samen met biochemicus James Collip slaagden ze erin het actieve bestanddeel voldoende te zuiveren.
Dat bestanddeel kennen we vandaag als insuline.
In januari 1922 kreeg de 14-jarige Leonard Thompson, die ernstig ziek was door diabetes, een van de eerste succesvolle behandelingen met gezuiverde insuline.
Maar wat doet insuline eigenlijk?
Om diabetes te begrijpen, moeten we eerst even naar je bloedsuiker kijken.
Wanneer je koolhydraten eet — bijvoorbeeld uit brood, pasta, rijst, fruit of aardappelen — worden veel daarvan tijdens de vertering afgebroken tot glucose.
Die glucose komt in je bloed terecht.
Je lichaam kan glucose gebruiken als brandstof. Maar daarvoor moet de glucose vanuit het bloed je cellen kunnen binnenkomen.
En daar komt insuline in beeld.
Insuline is een hormoon dat wordt aangemaakt door de pancreas. Je kunt het vergelijken met een sleutel die ervoor zorgt dat glucose vanuit het bloed de cellen binnenkomt.
Bij diabetes werkt dat systeem niet meer zoals het hoort.
Bij type 1 diabetes maakt de pancreas nauwelijks of geen insuline meer — omdat het immuunsysteem de insulineproducerende cellen heeft aangevallen.
Bij type 2 diabetes ontstaat een ander probleem: het lichaam reageert steeds minder goed op insuline. Dat noemen we insulineresistentie.
De pancreas probeert dat aanvankelijk op te vangen door extra insuline te produceren. Dat kan lange tijd goed gaan. Maar wanneer de cellen steeds resistenter worden en de pancreas de vraag niet meer kan bijhouden, begint de hoeveelheid glucose in het bloed te stijgen.
Eerst kan er sprake zijn van prediabetes — een tussenfase waarbij de bloedsuiker al te hoog is, maar de diagnose type 2 diabetes nog niet is gesteld. Later kan type 2 diabetes ontstaan.
Welke voedingsmiddelen verhogen je bloedsuiker? → Bloedsuikerbalans collectie →
Diabetes en onze leefomgeving
Diabetes bestaat dus al duizenden jaren.
Wat wél veranderd is, is hoe vaak de ziekte voorkomt.
De afgelopen decennia is vooral type 2 diabetes wereldwijd sterk toegenomen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie steeg het aantal mensen met diabetes wereldwijd van ongeveer 200 miljoen in 1990 naar 830 miljoen in 2022.
De International Diabetes Federation schatte dat in 2024 ongeveer 589 miljoen volwassenen tussen 20 en 79 jaar met diabetes leefden.
Diabetes vormt wereldwijd een steeds grotere gezondheidsuitdaging.
Daar één voedingsmiddel de schuld van geven zou echter te gemakkelijk zijn.
Onze genetische aanleg is niet in enkele decennia veranderd. Onze leefomgeving wel.
We bewegen gemiddeld minder, zitten meer, hebben voortdurend toegang tot energierijke voeding en eten vaker sterk bewerkte producten. Tegelijkertijd spelen slaap, stress, gewicht, sociale omstandigheden en genetische aanleg allemaal mee.
Type 2 diabetes is dus geen kwestie van: "je hebt te veel suiker gegeten."
Het is veel complexer dan dat.
Wie heeft meer kans op type 2 diabetes?
Niet iedereen heeft hetzelfde risico.
Factoren die een rol kunnen spelen zijn onder andere:
- erfelijke aanleg en diabetes in de familie
- overgewicht, en vooral veel vet rond de buik
- weinig lichaamsbeweging
- hogere leeftijd
- een eerdere zwangerschapsdiabetes
- PCOS
- prediabetes
- bepaalde genetische achtergronden
Sommige factoren kun je niet veranderen — je leeftijd of genetische aanleg kies je niet.
Maar andere factoren zijn wél te beïnvloeden.
En precies daar wordt het interessant.
Waarom is een langdurig hoge bloedsuiker een probleem?
Een tijdelijk hogere bloedsuiker na een maaltijd is volkomen normaal. Het lichaam is erop gebouwd om glucose in het bloed te verwerken.
Het probleem ontstaat wanneer de bloedsuiker langdurig te hoog blijft.
Dat kan na verloop van tijd kleine en grote bloedvaten en zenuwen beschadigen. Daardoor kan diabetes gevolgen hebben op heel verschillende plaatsen in het lichaam:
- de zenuwen (ook wel diabetische neuropathie genoemd)
- de bloedvaten in de ogen, waardoor het gezichtsvermogen kan worden aangetast
- de nieren
- hart en bloedvaten
- voeten en benen
Diabetes verhoogt ook het risico op hart- en vaatziekten en beroertes.
Kun je type 2 diabetes voorkomen?
Niet iedere vorm van diabetes kan worden voorkomen.
Type 1 diabetes kun je niet voorkomen door anders te eten.
Maar bij type 2 ligt dat anders. Bij mensen met een verhoogd risico kunnen leefstijlveranderingen het ontstaan van type 2 diabetes helpen vertragen of voorkomen.
Daarvoor hoef je niet van de ene dag op de andere perfect te eten. Een paar principes maken al een groot verschil.
1. Bouw je maaltijd in plaats van alleen koolhydraten te schrappen
Koolhydraten zijn niet automatisch slecht. Groenten, peulvruchten, fruit, volkoren granen en zuivel bevatten ook koolhydraten.
Belangrijker is welke koolhydraten je kiest, hoeveel je ervan eet en waarmee je ze combineert.
Een maaltijd met koolhydraten in combinatie met voldoende eiwitten, vezels en gezonde vetten wordt anders verteerd dan een maaltijd die voornamelijk uit snel opneembare koolhydraten bestaat.
Denk aan het verschil tussen een wit broodje met jam en fruitsap — en volkorenbrood met ei, groenten en avocado. In beide maaltijden zitten koolhydraten. Maar hun samenstelling is totaal anders.
2. Kijk niet alleen naar wat je eet, maar ook naar hoeveel
Zelfs gezonde voeding kan in grote porties veel energie leveren. Je hoeft geen grammetje koolhydraten obsessief te tellen — maar bewustwording van je porties helpt wel.
Het doel is niet om bang te worden voor eten. Het doel is te leren wat voor jouw lichaam een normale maaltijd is.
3. Kies vaker voeding die iets toevoegt
Voeding waar je lichaam veel aan heeft: groenten, fruit, noten, zaden, peulvruchten, vis, eieren, volkoren producten. Die leveren naast energie ook vitamines, mineralen, eiwitten en vezels.
Voor je bloedsuiker zijn die vezels bijzonder interessant — ze dragen bij aan verzadiging en zorgen ervoor dat koolhydraten minder snel worden opgenomen.
4. Beweeg — en onderschat wandelen niet
Beweging heeft een bijzonder interessant effect op je bloedsuiker. Wanneer je spieren actief zijn, nemen ze glucose op uit het bloed. Regelmatig bewegen helpt bovendien om de insulinegevoeligheid te verbeteren — je lichaam reageert dan efficiënter op de insuline die het maakt.
Een stevige wandeling telt. Met de hond naar buiten telt. De trap nemen telt. Tuinieren telt.
Je spieren zijn belangrijke spelers in je glucosehuishouding — niet alleen als calorieverbrander.
5. Maak gezond eten gemakkelijk voor jezelf
Hier wordt opvallend weinig over gesproken.
Je kunt perfect weten wat gezond eten is en er toch niet in slagen het iedere dag toe te passen. Waarom? Omdat om half zeven 's avonds, moe en hongerig thuis, kennis alleen niet genoeg is.
Groenten vooraf wassen en snijden. Een gezonde lunch klaarzetten. Een voedzame soep invriezen. Eieren en basisproducten altijd in huis.
Je verandert daarmee iets belangrijks: je hoeft niet iedere keer opnieuw wilskracht te gebruiken. Je hebt het jezelf simpelweg gemakkelijker gemaakt.
Het gaat niet over perfect eten
Misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste boodschap.
Een gezonde bloedsuiker draait niet om één koekje, één bord pasta of dat dessert dat je zaterdagavond eet. Het gaat om het patroon dat zich dagen, weken en jaren herhaalt.
Hoe eet je meestal? Hoeveel beweeg je? Hoeveel vezels krijg je binnen? Hoe groot zijn je porties? Slaap je voldoende?
Dat is veel interessanter dan proberen om één voedingsmiddel als goed of slecht te bestempelen.
En suiker dan?
Daar komen we in ons volgende artikel uitgebreid op terug. Want als er één onderwerp is waar veel verwarring over bestaat, is het wel suiker.
Zijn "natuurlijke suikers" beter? Welke producten bevatten verrassend veel suiker? En: welke voedingsmiddelen kun je beter beperken wanneer je je bloedsuiker stabiel wilt houden?
Lees: Voedingsmiddelen die je bloedsuiker verhogen →
Ondersteuning van binnenuit
Wil je je bloedsuikerbalans extra ondersteunen?
Chroom draagt bij tot de instandhouding van een normale bloedsuikerspiegel. Svensson Sugar Balance combineert chroom met zorgvuldig geselecteerde ingrediënten — als aanvulling op een gevarieerde voeding en gezonde leefstijl.
Ontdek Sugar Balance →Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde en evenwichtige voeding of een gezonde levensstijl. Geen geneesmiddel.
Bronnen
Voor dit artikel maakten we gebruik van informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de International Diabetes Federation (IDF), de Centers for Disease Control and Prevention (CDC), en wetenschappelijke publicaties over de geschiedenis van diabetes en insuline.
